┘éěž┘äěĘ ┘łě▒ě»┘żě▒ě│ ěž┘üě▓┘ł┘ć┘ç ┘łě▒ě»┘żě▒ě│ ┘éěž┘äěĘ ┘üě▒┘łě┤┌»ěž┘ç█î ┘łě▒ě»┘żě▒ě│ ┘éěž┘äěĘ ┘łě▒ě»┘żě▒ě│ ┘éěž┘äěĘ ěÁěş█î┘ü┘ç Afyonkarahisar | Afyon Hayat

Afyonkarahisar

Afyonkarahisar Kent Tarihi ├ťzerine

─░lin Ad─▒n─▒n Kayna─č─▒

Afyon

Afyon

┼×ehir merkezinde volkanik ├Âzellikli da─člar aras─▒nda 226 m. y├╝kseklikte, yal├ž─▒n, y├╝ksek ve konik bir tepe olan ve kale olarak adland─▒r─▒lan yer, Hititlerden g├╝n├╝m├╝ze kadar insanlar─▒n ilgisini ├žekmi┼č ve savunulmaya uygun olmas─▒na kar┼č─▒n a┼ča─č─▒, orta ve yukar─▒ sur olmak ├╝zere ├╝├ž kat surla ├ževrelenerek daha da savunulmaya elveri┼čli konuma getirilmi┼čtir.

Bu ├Âzelli─činden dolay─▒ Hititler; HAPANUVA, Romal─▒lar ve Bizansl─▒lar AKRO─░NON, Sel├žuklular, Beylikler ve Osmanl─▒lar KARAH─░SAR-├ÄDEVLE, KARAH─░SAR-├Ä SAH─░P ad─▒n─▒ vermi┼člerdir.

┼×ehir merkezinde ve il s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde M.├ľ. II.y├╝zy─▒ldan g├╝n├╝m├╝ze kadar insanlar─▒n ge├žim kayna─č─▒ olarak yeti┼čtirilen, ha┼čha┼č bitkisinden elde edilen ├Âzsu anlam─▒nda ki OPIUM kelimesinin Afion olarak s├Âylenmesinden dolay─▒ Afyon ad─▒n─▒ alm─▒┼čt─▒r.

Zamanla her ikisi birle┼čtirilerek ┼čehrimizin ad─▒ Afyonkarahisar olmu┼čtur. ─░lk kez 17.yy.ÔÇÖdaki mahkeme kay─▒tlar─▒nda bu ad─▒n verildi─či bilinmektedir.
B├Âlge Frigya K├╝lt├╝r├╝yle bilindi─či i├žin Frig sonras─▒nda, ├Âzellikle Roma ve Bizans d├Ânemlerinde Frigya s─▒cak sular─▒ndan dolay─▒ da FR─░GYA SALUTAR─░S (┼×ifal─▒ Frigya) olarak adland─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r.

1-Tarih ├ľncesinde Afyonkarahisar :
Afyonkarahisar topraklar─▒nda ilk insan topluluklar─▒na ne zaman rastland─▒─č─▒n─▒ bilemiyoruz, ancak ├ževre illerde yap─▒lan kaz─▒lar, AfyonkarahisarÔÇÖda da tarih ├Âncesi ├ža─člarda yerle┼čme yerleri bulunaca─č─▒n─▒ g├Âstermektedir.

M.├ľ.3000 y─▒llar─▒ndan itibaren yo─čunla┼čan, yerle┼čim yerleri bulunmaktad─▒r. Bunlardan en ├Ânemlisi Kusura H├Ây├╝kÔÇÖt├╝r., ─░lk kez madenin i┼člendi─či ve Tun├žÔÇÖun kullan─▒ld─▒─č─▒ bu d├Ânem, ÔÇťTun├ž ├ça─č─▒ÔÇŁ d─▒r. Madenle birlikte, kullan─▒ma ve ihtiyaca y├Ânelik; ta┼č, kil, kemik, tun├ž gibi maddelerden yap─▒lan kap-kacak, kesici, vurucu, delici, perdahlay─▒c─▒, ip e─čirme ve dokuma ara├žlar─▒; ya┼čam ve ├Âl├╝mle ilgili e┼čyalar bulunmu┼čtur. Bu d├Ânemler Kusura, Kakl─▒k ve Karao─član kaz─▒lar─▒ ile olduk├ža iyi tan─▒nmaktad─▒r.

2-Tarihte Afyonkarahisar :

a) Hititler (M.├ľ. 1800-1200) :
M.├ľ. 1800ÔÇÖden sonra AnadoluÔÇÖda AfyonkarahisarÔÇÖ─▒n da i├žinde bulundu─ču, Hitit Krall─▒─č─▒ kurulmu┼čtur. Hitit DevletiÔÇÖnin bu ilk d├Ânemi, Hint-Avrupa kaynakl─▒ bir k├╝lt├╝r├╝n etkisi alt─▒ndad─▒r. Bununla birlikte HattiÔÇÖlerin din ve k├╝lt├╝r ├Âzellikleri yok olmam─▒┼čt─▒r. Bu d├Âneme ait Seydiler kasabas─▒ Yanarlar mevkiinde yap─▒lan kaz─▒ ile eski Hitit k├╝p mezarl─▒─č─▒ ortaya ├ž─▒kart─▒lm─▒┼čt─▒r. Hititler, M.├ľ. 1380 dolaylar─▒nda Arzava ├╝zerine bir sefer d├╝zenleyerek, bu beylikleri denetimi alt─▒na alm─▒┼č ve o d├Ânemin en uzun ticaret yolunu (Bo─čazk├Ây-Apassa[Efes]) Hitit ticaretine a├žm─▒┼člard─▒r. Sonralar─▒ ÔÇťKral YoluÔÇŁ ad─▒n─▒ alacak olan bu yol, Hisark├Ây, Bolvadin ve Dinar ├╝zerinden EgeÔÇÖye ula┼čmaktad─▒r.

M.├ľ. 2000ÔÇÖli y─▒llardan M.├ľ. 8 yy.la kadar uzanan bu d├Ânemde AnadoluÔÇÖda Asur Ticaret Koloni ├ça─č─▒, Eski Hitit , Hitit ─░mparatorlu─ču ve Ge├ž Hitit d├Ânemleri vard─▒r. ─░limizde de bu d├Ânemlerin varl─▒─č─▒ saptanm─▒┼čt─▒r. Koloni ├ça─č─▒na ait m├╝h├╝rler ve mezarl─▒klar; Eski Hitit d├Ânemine ait Mezarl─▒klar, baltalar, kap-kacaklar, ─░mparatorluk d├Ânemine ait ├žeki├ž m├╝h├╝r, bronz heykelcik, Hiyeroglif Stel ile kale surlar─▒; Ge├ž Hitit d├Ânemin ait ise kabartmal─▒ stel ├Ânemli buluntular aras─▒ndad─▒r.

b) Frigler (M.├ľ. 1200-546) :
M.├ľ. 1200 y─▒llar─▒ndan itibaren AnadoluÔÇÖya yay─▒lmaya ba┼člayan Frigler, M.├ľ.IX.y├╝zy─▒ldan itibaren K─▒z─▒l─▒rmak kavisi ile Sakarya nehirleri aras─▒nda siyas├« h├ókimiyet kurmu┼člar ve GordionÔÇÖu siyas├« merkez, PessinusÔÇÖu da dini merkez yapm─▒┼člard─▒r. M.├ľ. 660 y─▒l─▒nda kuzeydo─čudan gelen KimmerlerÔÇÖin sald─▒r─▒s─▒yla y─▒k─▒lan Frig hakimiyeti, Afyonkarahisar, Eski┼čehir illeri aras─▒nda bulunan kayal─▒k ve ormanl─▒k b├Âlge olan Yaz─▒l─▒kaya (MidasÔÇÖ─▒n ┼×ehri) ve ─░hsaniye ├ževresinde yeniden kurulmu┼č; Alt─▒nta┼č ve DinarÔÇÖa, hatta son y─▒llarda yap─▒lan kaz─▒lar─▒n sonuclar─▒na g├Âre Elmal─▒ÔÇÖya (Antalya) kadar yay─▒lm─▒┼čt─▒r. Frig egemenli─činin Pers d├Ânemiyle yok olmas─▒na kar┼č─▒n, b├Âlgede benimsenen Frig din, k├╝lt├╝r ve dilinin, Bizansl─▒lar d├Âneminde bile ilimiz s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde, Frigya b├Âlgesi ad─▒yla varl─▒─č─▒n─▒ korumu┼č oldu─ču bilinmektedir. ├ľzellikle ─░hsaniye s─▒n─▒rlar─▒nda Aslankaya, Kap─▒kayalar, G├Âyn├╝┼č Vadisi, Aslanta┼č, Y─▒lanta┼č, Malta┼č ve Kumcabo─čaz gibi aslan veya kilim desenlerinin ├žok i┼člendi─či kayaya oyulmu┼č an─▒tlar g├╝n├╝m├╝ze kadar ula┼čm─▒┼čt─▒r. Ba┼čka yerlerde bulunmayan bu kaya an─▒tlar─▒ yaln─▒zca ilimiz s─▒n─▒rlar─▒ndad─▒r.

c) Lidyal─▒lar (M.├ľ. 660-546) :
Manisa ilinde bulunan Sart antik kentini merkez edinen Lidyal─▒lar M.├ľ. VII.y├╝zy─▒ldan itibaren g├Âr├╝lmeye ba┼člam─▒┼č olup KimmerlerÔÇÖin M.├ľ.660 y─▒llar─▒nda Frig egemenli─čini y─▒kmas─▒yla LidyaÔÇÖn─▒n siyasi hakimiyeti, Dinar, Dazk─▒r─▒ il├želerimiz ile Burdur iline kadar yay─▒lm─▒┼čt─▒r. M.├ľ.546 y─▒l─▒nda Perslerin AnadoluÔÇÖya egemen olmas─▒yla birlikte, Lidya d├Ânemi de tarihten silinmi┼č oldu. ─░limizin g├╝ney kesiminde bu d├Ânem izleri g├Âr├╝lmektedir.

d) Persler (M.├ľ. 546-333) :
─░ranÔÇÖda ÔÇťAkamenidÔÇŁ ve ÔÇťPersÔÇŁ olarak adland─▒r─▒lan devlet, Kimmerlerin AnadoluÔÇÖya yapt─▒klar─▒ ak─▒nlar─▒n Frig Egemenli─čini ├ž├Âkertmesi sonucu M.├ľ. 6.y├╝zy─▒l ba┼člar─▒ndan itibaren AnadoluÔÇÖya girmeye ba┼člam─▒┼č ve Geleneia (Dinar) kentini AnadoluÔÇÖnun eyalet merkezi yaparak M.├ľ. 546 y─▒l─▒ndan itibaren de tamamen egemen olmu┼člar, hatta imparatorluk s─▒n─▒rlar─▒n─▒ MakedonyaÔÇÖya kadar uzatm─▒┼člard─▒r. M.├ľ. 334 y─▒l─▒nda B├╝y├╝k ─░skenderÔÇÖle yap─▒lan sava┼čta yenilince, b├╝t├╝n imparatorluk s─▒n─▒rlar─▒n─▒ Helen h├ókimiyetine kapt─▒rm─▒┼člard─▒r. Bu d├Âneme ait izler Tatarl─▒ t├╝m├╝l├╝s├╝ ah┼čap boyalar─▒nda, Alt─▒nta┼č mezar ta┼č─▒nda g├Âr├╝lmektedir.

e) Helenistik D├Ânem (M.├ľ. 333-30) :
M.├ľ. 336ÔÇÖda Makedonya kral─▒ Flip, ordusu ile AnadoluÔÇÖya ge├žti─či zaman Heredot taraf─▒ndan ortaya at─▒l─▒p, Sokrat taraf─▒ndan geli┼čtirilen, ÔÇťBirle┼čik bir Yunan milletinin AsyaÔÇÖy─▒ fethetmesiÔÇŁ d├╝┼č├╝ncesini ger├žekle┼čtirmek i├žin ilk ad─▒m─▒ atm─▒┼čt─▒r. Yerine ge├žen o─člu ─░skender (Alexandros) ├Ânce g├╝neye indi. ─░ssosÔÇÖda yap─▒lan sava┼čta (M.├ľ. 334) III. Darius komutas─▒ndaki Pers ordusunu yendi. Pers h├╝k├╝mdar─▒n─▒n tac─▒n─▒ giydi. Hayber ge├židi yolu ile HindistanÔÇÖa ula┼čt─▒. Do─ču ile bat─▒y─▒ birle┼čtirmek istedi. Perslerin y─▒llarca s├╝ren hak├«miyetine son vererek yeni bir uygarl─▒k anlay─▒┼č─▒n─▒ (HELEN─░ZM) devrini ba┼člatm─▒┼č oldu.

B├╝y├╝k ─░skender M.├ľ. 323ÔÇÖte BabilÔÇÖde ├Âld├╝. Komutanlar─▒, zaptettikleri ├╝lkeleri payla┼čmak i├žin birbirleriyle m├╝cadeleye giri┼čtiler. M─▒s─▒r, Babil, MakedonyaÔÇÖya sahip olan komutanlar ile Anadolu h├ókimi komutan Antigonos ile olan m├╝cadele ─░psos-JuliaÔÇÖda (├çay ─░l├žesi) yap─▒ld─▒ (M.├ľ.301). AntigonosÔÇÖa kar┼č─▒ galip gelen komutanlardan Babil h├ókimi Selevkos, M.├ľ. 282ÔÇÖde Bat─▒ AnadoluÔÇÖnun ├╝zerine y├╝r├╝d├╝. Trakya ve Makedonya h├ókimiyetleri zaman─▒nda, yeni uygarl─▒k anlay─▒┼č─▒ ile ilgili bir iz b─▒rakmam─▒┼člarsa da, ilimiz s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kendi ad─▒na sikke (para) basabilecek ba─č─▒ms─▒z 16 kent devleti kurmu┼čtur. Bunlardan ├Ânemlileri; Apemeia (Dinar), Synnada (┼×uhut), Docimeon (─░scehisar), Amorium (Hisark├Ây) ve Pentapolis (Be┼č ┼čehir-Sand─▒kl─▒ b├Âlgesi) adlar─▒yla bilinen kentlerdir. Selevkoslar─▒n en parlak devirleri Kral II. Antiochos (M.├ľ. 233-183) zaman─▒d─▒r. ├ç├╝nk├╝ bat─▒da kudretli bir devlet kuran Romal─▒larÔÇÖ─▒n Asya i┼člerine kar─▒┼čmalar─▒ bu devirde ba┼člam─▒┼čt─▒r. ├ľn AsyaÔÇÖda kuvvetli bir h├╝k├╝mdar─▒n bulunmas─▒n─▒ Akdeniz siyaseti ve gelece─čine ait emelleri bak─▒m─▒ndan zararl─▒ ve tehlikeli g├Âren Romal─▒lar, M.├ľ. 191 y─▒l─▒nda Selevkoslar─▒ Magnesia (Manisa)ÔÇÖ da sava┼ča zorlam─▒┼člard─▒r. Kazand─▒klar─▒ zaferler ile AnadoluÔÇÖnun tek kuvvetli devletini tesirsiz h├óle getirmi┼člerdir. Romal─▒lar ve Selevkoslar aras─▒nda ├╝├ž y─▒l sonra ApameiaÔÇÖda yap─▒lan anla┼čma gere─čince, Romal─▒lar, Toroslar─▒n g├╝neyine kadar uzanan topraklara sahip oldular. M.├ľ. 120ÔÇÖde Roma senatosu, ald─▒─č─▒ kararla AnadoluÔÇÖda bir Asya eyaleti kurulmas─▒n─▒ l├╝zumlu g├Ârm├╝┼č, Bat─▒ AnadoluÔÇÖnun tamam─▒ Roma ─░mparatorlu─čuna ba─članm─▒┼čt─▒r. M.├ľ. 48ÔÇÖde Spartak├╝s isyan─▒n─▒ sona erdiren Romal─▒ komutan Luculluse, AnadoluÔÇÖyu ErmenistanÔÇÖa kadar zaptetmi┼čtir. B├Âylece Anadolu, Roma h├ókimiyetine girmi┼čtir.

f) Romal─▒lar D├Ânemi(M.├ľ.30-M.S.395)
Roma egemenli─činde kent say─▒lar─▒ ├žo─čalm─▒┼č ├Âzellikle bar─▒┼č d├Âneminde 2. ve 3. yy.larda ilimiz, mermer sanayi merkezi konumuna gelmi┼č ve t├╝m Roma topraklar─▒na DokimeionÔÇÖdan(─░scehisar) ├ž─▒kar─▒lan mermerler ba┼č┼čehir Synnada(┼×uhut) olmas─▒ nedeniyle, Synnada Mermeri ad─▒yla i┼členmi┼č, yar─▒ i┼členmi┼č veya ham blok olarak mermer ticareti yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Bu nedenle t├╝m kentler mermer kentleri konumuna gelmi┼čtir. Yollar, yap─▒lar hep mermerden yap─▒lm─▒┼čt─▒r. Antik kent olarak s├Âyledi─čimiz ├Ârenyerlerinde bunlar─▒ a├ž─▒k├ža g├Ârmekteyiz. Ayr─▒ca ilimiz Arkeoloji M├╝zesiÔÇÖnde mermer sanat─▒n─▒n t├╝m ├Âzellikleri sergilenmektedir.

─░limiz s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde; Apemia, Synnada, Dokimeion, AmorionÔÇÖdan ba┼čka Pentapolis b├Âlgesinde Eucarpia(Emirhisar), Hieropolis(Ko├žhisar), Stectorium(Mente┼č), Bruzes(Karasand─▒kl─▒), Otreus(Yan─▒k├Âren); ayr─▒ca Metrepolis(Tatarl─▒), Prymnessos(S├╝l├╝n), Kidyessos(K├╝├ž├╝kh├Ây├╝k), Lysias(Ar─▒zl─▒), Julio(├çay), Ococleia(Karaca├Âren), Sanaus(Sar─▒kavak), adl─▒ 16 kent kurulmu┼čtur. Bunlar─▒n d─▒┼č─▒nda Akroinon(Karahisar), Sibidunda(Atl─▒hisar), Diocleia(Ah─▒rhisar) gibi kasaba ├Âzelli─činde k├╝├ž├╝k kentlerin de kuruldu─ču bilinmektedir.

g)Bizans D├Ânemi (395-1176) :
─░mparator ConstantiniusÔÇÖun Yunan koloni ┼čehri Byzantionu ba┼č┼čehir yapm─▒┼č(330), daha sonra Constantionopolis (─░stanbul) ad─▒yla ve Nova Roma n─▒nÔÇÖ(Yeni Roma) ad─▒n─▒ alan ┼čehir, AnadoluÔÇÖya h├ókim olan yeni siyas├« birli─čin ba┼čkenti olmu┼čtur. Roma ─░mparatoru TeodosiosÔÇÖun ├Âl├╝m├╝nden sonra (395) ─░mparatorluk ikiye ayr─▒lm─▒┼č, Frigya b├Âlgesi b├╝y├╝k o─člu ArkdiosÔÇÖun pay─▒na d├╝┼čm├╝┼čt├╝r. Bat─▒ RomaÔÇÖn─▒n tamamen ortadan kalkmas─▒ndan sonra, do─čuda h├ókimiyetlerini s├╝rd├╝ren Bizansl─▒lar zaman─▒nda, Amorium ├Ânemli bir ┼čehir olmu┼čtur. Abassam (Bayat il├žesi) Docimeum (─░scehisar) ve AyazinÔÇÖde geni┼č bir sahaya yay─▒lm─▒┼č olan oyma kilise ve manast─▒rlar, din├« yap─▒lara ait mimari kal─▒nt─▒lar M.S. 6.y├╝zy─▒ldan ba┼člayarak 10.y├╝zy─▒la kadar tarihlenmektedir. Buna g├Âre Bizansl─▒lar, bu devirde, buralar─▒ dini merkez olarak se├žmi┼člerdir.

9. ve 10. y├╝zy─▒l T├╝rklerin AnadoluÔÇÖya ak─▒n etti─či devirdir. Kapadokyal─▒ komutan Romanos Diogenes, Bizans ─░mparatoru oldu─ču zaman b├╝t├╝n kuvvetini do─čuda Sel├žuklularla yap─▒lacak sava┼č i├žin toplam─▒┼č, Sel├žuklu Sultan─▒ AlparslanÔÇÖa yenilmi┼č, esir d├╝┼čm├╝┼čt├╝r(1071). Malazgirt Sava┼č─▒ndan sonra, yeniden toparlanan Bizans Ordusu, BolvadinÔÇÖde (1116), KonyaÔÇÖda (1146) ve daha sonra MiryekefalonÔÇÖda (1176), Sel├žuklularla sava┼čm─▒┼č ve sonunda yenilerek bu b├Âlgeyi T├╝rklere b─▒rakm─▒┼čt─▒r.

Bizans y├Ânetiminde eyalet sistemi uygulanm─▒┼č, bunlara ÔÇťTema AnalitolikanÔÇŁ denilmi┼čti. ├ľzellikle 6. yyÔÇÖ dan sonra ├Ânemi artan Amorium kenti, eyalet merkezlerinden biri olmu┼č ve ConstatinapolÔÇÖdan sonra ikinci b├╝y├╝k kent konumuna gelmi┼č, Anadolu askerinin ├╝ss├╝ olmu┼čtur. Apameia ve Synnada ┼čehirlerinin ├Âzelli─či azalm─▒┼čt─▒r. Bu arada savunmaya y├Ânelik Akroinon ve Kidrea kalelerinin ├Ânemi artm─▒┼č, halk kayal─▒k alanlarda ya┼čamaya ba┼člam─▒┼čt─▒r.

3) AfyonkarahisarÔÇÖda T├╝rk H├ókimiyeti :

a) Sel├žuklu ve Beylikler D├Ânemi:
Malazgirt Zaferinden sonra yap─▒lan antla┼čmay─▒ Bizansl─▒lar─▒n tan─▒mamas─▒ ├╝zerine, B├╝y├╝k T├╝rk Sultan─▒ Alparslan, Kutalm─▒┼čo─člu S├╝leyman ┼×ahÔÇÖtan Ege ve MarmaraÔÇÖya kadar AnadoluÔÇÖnun fethini istemi┼čti. S├╝leyman ┼×ah ÔÇťBa┼čkomutanÔÇŁ olarak T├╝rk ordusu ba┼č─▒nda Anadolu i├žlerine girmi┼č ÔÇťArtuk, Tutuk, Saltuk, Meng├╝cek, Ebulkas─▒m ve Ats─▒z BeyÔÇŁ gibi b├╝y├╝k komutanlar─▒n─▒n idaresindeki ak─▒nc─▒larla birka├ž y─▒l i├žinde AnadoluÔÇÖnun fethini tamamlam─▒┼čt─▒r.

1071-1243 y─▒llar─▒ Anadolu Sel├žuklu T├╝rklerinin siyas├« birlik olarak g├╝├žl├╝ olduklar─▒ devirdir. 1157ÔÇÖde Sultan SancarÔÇÖ─▒n ├Âl├╝m├╝ ile B├╝y├╝k Sel├žuklular sona ermi┼č, b├╝y├╝k hakanl─▒k tac─▒ bat─▒ÔÇÖya, Anadolu Sel├žuklular─▒na ge├žmi┼čtir. 1243ÔÇÖte K├Âseda─čÔÇÖda Mo─čollarla yap─▒lan sava┼čta u─čran─▒lan bozgundan sonra d├╝nyan─▒n en g├╝├žl├╝ devleti olma ├Âzelli─čini kaybetmi┼č, Mo─čol egemenli─či alt─▒na girmi┼č, ─░lhanl─▒lara t├óbi beyliklere ayr─▒lm─▒┼čt─▒r.

Sel├žuklulara ba─čl─▒ olarak AnadoluÔÇÖda kurulan ilk beyliklerden biri de SAH─░BATA O─×ULLARIÔÇÖd─▒r. Bu beyli─čin kurucusu Sahibata Fahrettin Ali, ya┼čam─▒n─▒n b├╝y├╝k bir k─▒sm─▒n─▒, m├╝lk├╝ sayd─▒─č─▒ AfyonkarahisarÔÇÖda ge├žirmi┼čtir.

O zamana kadar ÔÇťKarahisarÔÇŁ denilen ┼čehre onun ad─▒na izafeten ÔÇťKarahisar-─▒ SahibÔÇŁ denmi┼čtir. Afyonkarahisar, uzun s├╝re bu beyli─čin ba┼čkenti olarak kald─▒.(1265-1333) SahibataÔÇÖn─▒n yerine ge├žen torunu ┼×emsettin Ahmet Bey, Germiyano─čluÔÇÖnun damad─▒ idi. ├ľl├╝m├╝nden sonra yerine ge├žen o─čullar─▒ Nusrettin Ahmet ve Muzaffer├╝ddin Devlet Beylerden Ahmet Bey, ana taraf─▒ndan ba─čl─▒ bulundu─ču Germiyan saray─▒na gitmi┼čtir. ├ľnce b├╝t├╝n Afyonkarahisar ├ževresine h├ókim iken, gittik├že k├╝├ž├╝len beylik zaman─▒nda (1260-1428) Devlet Beyin o─čullar─▒ ┼čehirde h├╝k├╝m s├╝rm├╝┼člerdir. Germiyan Beyi II.Yakup samim├« bir Osmanl─▒ dostu idi. 1390ÔÇÖdan 1399ÔÇÖa kadar ─░psalaÔÇÖda Osmanl─▒ ├╝lkesinde oturmu┼čtur. Beyli─čini vasiyet yolu ile II. MuratÔÇÖa b─▒rakm─▒┼č, b├Âylece Germiyan beyli─či i├žinde bulunan AfyonkarahisarÔÇÖda OSMANLILARÔÇÖ─▒n idaresine girmi┼čtir. (1428).

Bu d├Ânemde Sultanda─č─▒, ├çay, Bolvadin, Sand─▒kl─▒, ┼×uhut ve ├Âzellikle kaleden dolay─▒ KarahisarÔÇÖa ├žok ├Ânem verilmi┼č, kaleler onar─▒lm─▒┼č veya yeniden yap─▒lm─▒┼č; camii, medrese, han, kervansaray, t├╝rbe, su yolu gibi an─▒tsal yap─▒lar yap─▒lm─▒┼čt─▒r. 40 ah┼čap direkli Ulu Camii, Ta┼č K├╝lliyesi, Sahipata Kervansaray─▒, Ebheri ve Kurey┼č T├╝rbeleri bunlar i├žinde en ├Ânemli yap─▒lard─▒r. Esir├╝ddin EbheriÔÇÖnin yazd─▒─č─▒ mant─▒k kitab─▒ d├╝nyan─▒n her yerinde okutulmu┼čtur.

Beylikler d├Âneminde, zaman zaman Karamano─čullar─▒, Hamito─čullar─▒ ve E┼črefo─čullar─▒n─▒n k─▒sa s├╝reler i├žinde varl─▒klar─▒ hissedilmi┼čtir. Bolvadin, Sultanda─č─▒ ve ┼×uhutÔÇÖta eserleri vard─▒r.

b) Osmanl─▒ ─░daresinde Afyonkarahisar :
Afyonkarahisar, Beyaz─▒t devrinde 1390 y─▒l─▒nda Osmanl─▒lara ge├žmi┼čtir. Ankara Sava┼č─▒ÔÇÖn─▒n(1402) ard─▒ndan Germiyano─čullar─▒ tekrar eski topraklar─▒na sahip olmu┼člarsa da, son Germiyan H├╝k├╝mdar─▒ II.Yakup BeyÔÇÖin 1429ÔÇÖda ├Âl├╝m├╝ ├╝zerine vasiyeti gere─či bu topraklar tekrar Osmanl─▒ hakimiyetine al─▒nm─▒┼čt─▒r. XV.Y├╝zy─▒l ortalar─▒na do─čru Osmanl─▒lar─▒n, Rumelide Ha├žl─▒larla u─čra┼čt─▒─č─▒ bir s─▒rada durumu f─▒rsat bilen Karamano─čullar─▒, K├╝tahya, Karahisari Sahip, Hamid taraflar─▒na kadar ak─▒nlarda bulunarak bu yerleri yak─▒p y─▒km─▒┼člard─▒r. Karamano─čullar─▒ ile Osmanl─▒lar aras─▒ndaki bu gibi m├╝cadelelerden olduk├ža etkilenen Afyonkarahisar havalisi, II. MehmetÔÇÖin Karamano─čullar─▒n─▒ ortadan kald─▒rmas─▒yla kesin bir ┼čekilde Osmanl─▒ h├ókimiyetine girmi┼čtir.

XVII. y├╝zy─▒lda ba┼člayan Cel├ól├« isyanlar─▒ndan zaman zaman Afyonkarahisar b├Âlgesi de etkilenmi┼čtir. 1833ÔÇÖte bir s├╝re II.Mahmut ile m├╝cadele h├ólinde olan M─▒s─▒r Valisi ─░brahim Pa┼čaÔÇÖn─▒n eline ge├žen ┼čehir, be┼č y├╝z y─▒l─▒ a┼čan Osmanl─▒ h├ókimiyeti devrinde Anadolu Beylerbeyinin bir sanca─č─▒ olmu┼čtur. Afyonkarahisar, 1917 y─▒l─▒na kadar BursaÔÇÖya ba─čl─▒ kalm─▒┼č, I. D├╝nya Sava┼č─▒ sonuna do─čru ba─č─▒ms─▒z mutasarr─▒fl─▒k olmu┼čtur.

XV. yy dan itibaren Osmanl─▒; k├╝lt├╝r, sanat ve yap─▒la┼čmalarda damgas─▒n─▒ vurmaya ba┼člam─▒┼čt─▒r. ├ľzellikle KarahisarÔÇÖda kentle┼čme olu┼čmu┼č, kad─▒l─▒k, muhass─▒ll─▒k ve mutasarr─▒fl─▒k olarak idari merkez konumunu alm─▒┼čt─▒r. Mehmet Semai (Sultan Divani) ile Mevlevilik en ├╝st d├╝zeye ula┼čm─▒┼č ve KarahisarÔÇÖ─▒n ad─▒n─▒ t├╝m d├╝nyaya duyurmu┼čtur. Ayr─▒ca Ahmet Karahisari, ┼×emsettin Karahisari gibi k├╝lt├╝r ve sanat adamlar─▒, ilimizin ad─▒yla an─▒lm─▒┼čt─▒r.

c) AfyonkarahisarÔÇÖ─▒n Kurtulu┼č Sava┼č─▒ÔÇÖnda ki Yeri:
Ad─▒m─▒z─▒ b├╝t├╝n d├╝nyaya alt─▒n harflerle yazd─▒ran ─░stiklal Sava┼č─▒m─▒z─▒n ge├žti─či ilimiz, co─čraf├« konumu dolay─▒s─▒yla her d├Ânem insanlar─▒n ele ge├žirmek istedi─či bir yerdir. Bu sebeple ─░stikl├ól Sava┼č─▒nda AfyonkarahisarÔÇÖ─▒n ├Ânemli ve se├žkin bir yeri vard─▒r.

Afyonkarahisar, Kurtulu┼č Sava┼č─▒ a├ž─▒s─▒ndan son derece ├Ânemli bir b├Âlgedir. Bunun sebepleri ┼č├Âylece ├Âzetlenebilir: Yunanl─▒lar─▒n son dura─č─▒ oldu─čundan, istikb├óldeki Mill├« M├╝cadele bu topraklar ├╝zerinde ba┼člayacakt─▒. Ayr─▒ca Afyonkarahisar, Ege B├ÂlgesiÔÇÖndeki sivil direni┼čin temel ta┼člar─▒ndan biri olan Afyonkarahisar KongresiÔÇÖni ger├žekle┼čtirmekle Do─čuÔÇÖda yap─▒lan kongrelerle Bat─▒ÔÇÖda yap─▒lan kongrelerin birle┼čmesini sa─člam─▒┼č, iki b├Âlge aras─▒nda ├ž─▒kmas─▒ muhtemel s├╝rt├╝┼čmeler bu toplant─▒yla ├Ânlenmi┼čtir. Bu kongreyle b├╝t├╝n m├╝dafaa-i hukuk, redd-i ilhak ve kuvay-─▒ milliye harek├ót─▒ T├╝rkiye B├╝y├╝k Millet MeclisiÔÇÖnin denetimi alt─▒na al─▒nm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca ilimiz, Afyonkarahisar-Eski┼čehir, Afyonkarahisar-K├╝tahya, Afyonkarahisar-U┼čak demiryollar─▒n─▒n odak noktas─▒ olmas─▒ nedeniyle sil├óh, cephane, erzak naklinde son derece ├Ânemli rol oynam─▒┼č, ordumuzun nakliye ihtiyac─▒ daha ├žok bu demiryollar─▒ ile sa─članm─▒┼čt─▒r. Ayr─▒ca Afyonkarahisar, ─░zmir-Afyonkarahisar demiryolu hatt─▒yla ─░stanbul-Ba─čdat demiryolu hatt─▒ AfyonkarahisarÔÇÖda birle┼čtiklerinden, b├Âlgeler aras─▒ nakliyenin b├╝y├╝k y├╝k├╝n├╝ Afyonkarahisar ├žekmi┼čtir.

Yunanl─▒lar, ─░ngilizler taraf─▒ndan AnadoluÔÇÖyu i┼čgale te┼čvik edilmi┼čler ve onlardan b├╝y├╝k destek g├Ârm├╝┼člerdir. Yunanl─▒lar Ege B├ÂlgesiÔÇÖni, dolay─▒s─▒yla onun son kalesi ve dura─č─▒ konumunda olan AfyonkarahisarÔÇÖ─▒da bu y├╝zden i┼čgal etmi┼člerdir. Afyonkarahisar, Yunanl─▒lar taraf─▒ndan iki defa i┼čgal edilmi┼čtir. Birinci i┼čgal ├žok uzun s├╝rmemi┼č ancak ikinci i┼čgal yakla┼č─▒k olarak 14 ay s├╝rm├╝┼čt├╝r. Afyonkarahisar, Yunanl─▒lar a├ž─▒s─▒ndan son derece stratejik ├Âneme sahip bir b├Âlgedir. Bunun sebebi, AfyonkarahisarÔÇÖ─▒n yollar─▒n birle┼čti─či bir b├Âlgede bulunmas─▒d─▒r. Afyonkarahisar-─░zmir demiryolu hatt─▒n─▒n ba┼člang─▒├ž noktas─▒ AfyonkarahisarÔÇÖd─▒r. Bu demiryolu hatt─▒na sahip bir Yunan Ordusu ia┼če ve ikmalini emniyetli ve s├╝ratli bir ┼čekilde kar┼č─▒lama imk├ón─▒na sahiptir. Ayr─▒ca muhtemel bir geri ├žekilme harekat─▒nda bu demiryolu canlar─▒n─▒n g├╝vencesidir. Ayr─▒ca Milli M├╝cadeleÔÇÖnin kalbi olan AnkaraÔÇÖn─▒n hemen yak─▒n─▒nda bulunmas─▒ onunla kom┼ču olmas─▒d─▒r. AfyonkarahisarÔÇÖ─▒n bu y├Ân├╝, ├Âzellikle Sakarya MuharebesiÔÇÖnde ortaya ├ž─▒km─▒┼č, d├╝┼čman Emirda─č (Aziziye) yolu ile Polatl─▒ ├Ânlerine kadar geldi─činde ├Ânemini g├Âstermi┼čtir. Ayr─▒ca Afyonkarahisar, olas─▒ bir Anadolu harek├ót─▒n─▒n kilit noktas─▒d─▒r. Yunanl─▒lar, T├╝rkl├╝─č├╝ AnadoluÔÇÖdan silmek sevdas─▒na kap─▒ld─▒klar─▒ndan ve Anadolu i├žlerine yap─▒lacak bir asker├« harek├ót─▒n ba┼člang─▒├ž noktas─▒, AfyonkarahisarÔÇÖ─▒ g├Ârd├╝klerinden dolay─▒ ordular─▒n─▒n cephede yerle┼čmesi bu duruma g├Âre d├╝zenlenmi┼čtir. AfyonkarahisarÔÇÖdan kuzeye, Eski┼čehirÔÇÖe do─čru uzanan ve 300 kilometreyi bulan geni┼č cephede, daha az kuvvet b─▒rak─▒lm─▒┼čt─▒. Afyonkarahisar B├Âlgesi, Yunanl─▒lar taraf─▒ndan hem g├╝venlikleri, hem de muhtemel harekatlar─▒ a├ž─▒s─▒ndan son derece ├Ânemli bir b├Âlge olarak de─čerlendirilmi┼č, kaderleri de bu topraklarda belirlenmi┼čtir.

Mondros Bar─▒┼č Antla┼čmas─▒ÔÇÖndan (Aral─▒k-1918) hemen sonra ─░ngiliz, Frans─▒z ve ─░talyan birlikleri yer yer Osmanl─▒ topraklar─▒na girdiler. Bu arada, 16 Nisan 1919ÔÇÖda Frans─▒zlar Afyonkarahisar istasyonuna yerle┼čti. 21 May─▒s 1919ÔÇÖda iki subay ve 262 erden meydana gelen bir ─░talyan birli─či de AfyonkarahisarÔÇÖa geldi. Bu birlikler, 17 Mart 1920ÔÇÖde buradan ├žekilerek yerlerini Yunanl─▒lara b─▒rakt─▒lar.

├çok k─▒sa s├╝ren birinci i┼čgalden sonra, 13 Temmuz 1921ÔÇÖde Afyonkarahisar ikinci kez i┼čgal edildi ve tam bir y─▒l, bir ay, 25 g├╝n Yunan i┼čgali alt─▒nda kald─▒.

─░limiz topraklar─▒na yerle┼čmi┼č bulunan Yunan kuvvetleri, ├Ânce SakaryaÔÇÖda, daha sonra da bu yenilgiden kurtulamadan ve g├╝├žlenme f─▒rsat─▒ bile bulamadan Kocatepe-Dumlup─▒nar aras─▒nda 26-30 A─čustos 1922 g├╝nlerinde ÔÇťB├╝y├╝k Taarruz Harek├ót─▒ÔÇŁm─▒zla daha b├╝y├╝k bir darbe yiyerek yurdumuzdan kovulmu┼čtur.

Sakarya Meydan MuharebesiÔÇÖnden sonra Yunanl─▒lar AfyonkarahisarÔÇÖda yay─▒lmak ve temelli yerle┼čmek istediler. AfyonkarahisarÔÇÖ─▒n T├╝rk Mill├« M├╝cadelesinde ┼čeref duyaca─č─▒ bir husus da, d├╝┼čmana ilk kur┼čunun, bir AfyonkarahisarÔÇÖl─▒ Komutan olan Ali ├çetinkaya taraf─▒ndan at─▒lm─▒┼č olmas─▒d─▒r. (28-29 May─▒s 1919 172.Alay Komutan─▒ Ayval─▒k).

AfyonkarahisarÔÇÖ─▒n kurtulu┼č pl├ónlar─▒ Ak┼čehirÔÇÖde yap─▒ld─▒. Daha sonra ┼×uhutÔÇÖa gelindi. Atat├╝rk, ─░n├Ân├╝ ve Fevzi Pa┼čaÔÇÖn─▒n gizlice haz─▒rlad─▒klar─▒ B├╝y├╝k Taarruz pl├ónlar─▒ AfyonkarahisarÔÇÖda eski Belediye Binas─▒nda yap─▒ld─▒. Mill├« M├╝cadelenin kazan─▒lmas─▒nda Afyonkarahisar halk─▒n─▒n b├╝y├╝k katk─▒s─▒ vard─▒r; ├ž├╝nk├╝ Afyonkarahisar halk─▒, Atat├╝rk ve mill├« kuvvetlere manen ve maddeten b├╝y├╝k desteklerde bulundu.

26 A─čustos 1922 g├╝n├╝, saat 05.30 ÔÇśda top ate┼čiyle ayd─▒nlanan KocatepeÔÇÖden f─▒rlayan ordumuz, s─▒ra s─▒ra tel ├Ârg├╝l├╝, makinal─▒ t├╝fek ve top yuvalar─▒yla peki┼čtirilmi┼č Yunan mevzilerine, b├╝y├╝k bir insan ├╝st├╝ g├╝├žle at─▒larak sald─▒r─▒ya ge├žmi┼č, makasla, dip├žikle hatta elleriyle, bedenleriyle par├žalad─▒klar─▒ tel ├Ârg├╝leri a┼č─▒p, mevzileri bir bir ele ge├žirerek Kurtulu┼č Sava┼č─▒ destan─▒n─▒ yazd─▒rm─▒┼čt─▒r. Ba┼čkomutan─▒m─▒z─▒n ├Ânderli─činde, Milletimizin b├╝t├╝n insanlar─▒n─▒n b├╝y├╝k ├žaba ve destekleri ile yurdumuz i├žinde bir tek d├╝┼čman eri b─▒rak─▒lmay─▒ncaya dek bu taarruz harekat─▒m─▒z s├╝rd├╝r├╝lm├╝┼č ve ─░zmirÔÇÖde noktalanm─▒┼čt─▒r.

─░lk g├╝n 1 ve 2 nolu tepeler, T─▒naztepe, K─▒l─▒├žarslan 1. ve 2. noktalar─▒, Belentepe, Erkmentepe, ikinci g├╝n ├çi─čiltepe ve Afyonkarahisar( 27 A─čustos 1922, saat 17.oo) ele ge├žirildikten sonra, ├╝├ž├╝nc├╝ g├╝n Bat─▒ Cephesi ve Ordu kararg├óhlar─▒ AfyonkarahisarÔÇÖa getirilip Belediye Binas─▒nda (bug├╝nk├╝ Zafer M├╝zesi) ├╝slendirilmi┼č ve 30 A─čustos 1922 Ba┼čkomutanl─▒k Meydan Muharebesi buradan y├Ânlendirilmi┼čtir.

Mustafa Kemal Pa┼ča, 21 Ekim 1925 g├╝n├╝ Afyonkarahisar T├╝rk Oca─č─▒nda ve Ba┼čkomutanl─▒k Sava┼č─▒n─▒n ilk kutlan─▒┼č─▒nda, 30 A─čustos 1924 g├╝n├╝ Dumlup─▒nar yak─▒nlar─▒ndaki ├çataltepeÔÇÖde ├Â─čleden sonra saat 03.30ÔÇÖda s├Âyledi─či nutkun ├Âzetinde:

ÔÇťAfyonkarahisar, Son B├╝y├╝k Zaferin Kilidi Oldu, Esas─▒ Oldu, AfyonkarahisarÔÇÖ─▒n Tarihi Sava┼č─▒m─▒zda Unutulmaz Parlak Bir Sayfas─▒ Vard─▒r.ÔÇŁ
ÔÇťAfyonkarahisar-Dumlup─▒nar Meydan Muharebeleri, T├╝rk Ordusunun, T├╝rk Subay ve Komuta Heyetinin Y├╝ksek G├╝c├╝n├╝ ve Kahramanl─▒─č─▒n─▒ Tarihte Bir Daha Tespit Eden ├çok B├╝y├╝k Bir Eserdir. Bu Eser T├╝rk Milletinin H├╝rriyet ve ─░stikl├ól Fikrinin ├ľlmez An─▒t─▒d─▒r.ÔÇŁ demi┼čtir.

Gazi Mustafa Kemal, 26 A─čustosÔÇÖta ba┼člay─▒p 30 A─čustosÔÇÖta kesin bir sonuca ba─članan 5 g├╝nl├╝k ÔÇťBa┼čkomutanl─▒k Sava┼č─▒ÔÇŁ s─▒ras─▒nda, 27 A─čustos 1922ÔÇÖde d├╝┼čmandan temizlenen AfyonkarahisarÔÇÖa 23 Mart 1923ÔÇÖte gelmi┼č, Afyonkarahisar halk─▒n─▒n sevgi g├Âsterileriyle kar┼č─▒lanm─▒┼čt─▒r.

Dumlup─▒nar ZaferiÔÇÖnin 3.y─▒ld├Ân├╝m├╝nde Afyonkarahisar gen├žlerinin telgraf─▒na Gazi Mustafa Kemal ┼č├Âyle cevap veriyor:

ÔÇťDumlup─▒narÔÇÖ─▒n 3.Y─▒ld├Ân├╝m├╝n├╝ kutlarken beni hat─▒rlad─▒─č─▒n─▒z ve hakk─▒mda g├Âsterdi─činiz samimi duygular i├žin te┼čekk├╝rlerimi sunar─▒m.
Asr─▒n b├╝t├╝n icaplar─▒n─▒ tamam─▒yla anlad─▒klar─▒na inand─▒─č─▒m, Say─▒n KarahisarÔÇÖl─▒lar─▒n asker├« zaferimizde oldu─ču gibi ve sosyal devrimimizin en ├Ân saflar─▒nda da kendine yara┼čan sayg─▒l─▒ yerde y├╝r├╝yeceklerine eminim. Bu bak─▒mdan bana d├╝┼čen vazifelerin yerine getirilmesi ve belli edilmesinde bir an bile teredd├╝t etmeyerek, Milletin g├╝ven ve sevgi ile ba─č─▒┼člad─▒─č─▒, kuvvet ve yetkiyi iyiye kullanaca─č─▒m─▒ arz etmekle seviniyorum. Hepinize sel├óm ve sevgiler.ÔÇÖÔÇÖ

tarihiafyon

tarihiafyon