Sultanda─č─▒ Tarih├že

256 views

Sultanda─č─▒, Afyonkarahisar ilinde, Afyonkarahisar ┼čehrinin 68 kilometre do─čusunda bulunan bir il├žesidir.

Konumu

Sultanda─č─▒, Afyon ─░li'nin do─čusunda, Ege B├Âlgesi ile ─░├ž Anadolu B├Âlgesi'nin birle┼čti─či yerde, Konya ve Isparta illerinin s─▒n─▒r─▒nda bir il├žedir. Kuzeyinde Bolvadin, g├╝neyinde Yalva├ž, do─čusunda Ak┼čehir, bat─▒s─▒nda ├çay il├želeri ile kom┼čudur. Bat─▒s─▒nda Deresenek (2.9 nm) ile Yakasenek (2.8 nm), kuzeyinde Ortakaraba─č (9.5 nm), do─čusunda Kavak├žiftli─či (3.8 nm) ile Ta┼čk├Âpr├╝ (4.0 nm) ve g├╝neyinde Borazan (Geyik ├╝retim ├žiftli─či) (2.5 nm) ile K─▒rca (1.9 nm) gibi yerle┼čim yerleri bulunur.

─░sim k├Âkeni

─░shakl─▒, Sel├žuklu u├ž (eski T├╝rk├že: s─▒n─▒r, kenar) beylerinden ─░shak Bey taraf─▒ndan kurulmu┼čtur. 1958 y─▒l─▒na kadar Bolvadin il├žesine ba─čl─▒ ─░shakl─▒ ad─▒nda bir nahiye ayn─▒ y─▒l i├žinde ├çiftlik beldesi ile idari olarak birle┼čtirilip Sultanda─č─▒ ad─▒yla il├že stat├╝s├╝ verilmi┼čtir. 1972 y─▒l─▒nda, il├ženin kurulu┼čuna 1958 y─▒l─▒nda dahil edilen ├çiftlik yeniden ayr─▒lm─▒┼č ve Ye┼čil├žiftlik ad─▒yla belde olarak yeniden ihdas edilmi┼čtir.

1116 y─▒l─▒nda Bizansl─▒larla Sel├žuklular aras─▒nda cereyan eden Bolybotum (Bolvadin) Sava┼č─▒'nda, B├╝y├╝k Sel├žuklu Devleti Sultan─▒ M├╝izzeddin Melik┼čah (Arap├ža: ┘ů┘ä┘âě┤ěž┘ç ěž┘äěźěž┘ć┘Ő ěĘ┘ć ěĘě▒┘â┘Őěžě▒┘ł┘é ) ordusunu g├╝neydeki da─č─▒n yamac─▒na, Emir Meng├╝cek ise ordusunu kuzeydeki da─č─▒n yamac─▒na yerle┼čtirmi┼č, i┼čte bu durum ├╝zerine sultan─▒n ├žekildi─či da─ča Sultan da─č─▒, Emir Meng├╝cek'in ├žekildi─či da─ča da Emir da─č─▒ ad─▒ verilmi┼čtir.

 

Tarih

Sultanda─č─▒, Tun├ž Devri'ne kadar uzanan ├žok eski bir ge├žmi┼če sahiptir.

Eski tarihi d├Ânemler

Sultanda─č─▒, M├ľ 2000-700 tarihleri aras─▒nda Hitit (Hittite) s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde, M├ľ 750-600 y─▒llar─▒ aras─▒nda Yan─▒k Frigya (Phrygia Paroreius) s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde, Ak┼čehir (Philomelium) ve ├çay ile birlikte y├Ânetim birimi olmu┼čtur. Julia (Ipsus) eski bir Frigya (Phrygia Paroreius) kentidir, eski ─░mparatorluk d├Âneminde ad─▒ Julia olarak de─či┼čtirilmi┼č, bu kent b├╝y├╝k bir olas─▒l─▒kla bug├╝nk├╝ ─░shakl─▒'da veya yak─▒n─▒nda, ┼čimdiki Sultanda─č─▒ denilen da─č eteklerinin kuzey-do─ču u├žunda oldu─ču tahmin edilir[4].

Sultanda─č─▒, M├ľ 680-546 y─▒llar─▒ aras─▒nda Lidya (Lydian) s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde, M├ľ 546-333 y─▒llar─▒ aras─▒nda Pers ─░mparatorlu─ču s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde, M├ľ 333-323 y─▒llar─▒ aras─▒nda B├╝y├╝k ─░skender'in Makedon ─░mparatorlu─ču s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde, M├ľ 323-30 y─▒llar─▒ aras─▒nda b├Âlgede h├╝k├╝m s├╝ren Helenistik krall─▒klar─▒n s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde ve M├ľ 30 - MS 395 y─▒llar─▒ aras─▒nda Roma ─░mparatorlu─ču s─▒n─▒rlar─▒ i├žinde kalm─▒┼čt─▒r.

Bizansl─▒lar ve Sel├žuklular d├Ânemi

Sultanda─č─▒, Bizansl─▒lar ve Sel├žuklular zaman─▒na kadar bat─▒ ve do─čunun yol u─čra─č─▒d─▒r. Ayr─▒ca Anadolu - Ba─čdat ─░pek Yolu'nun Sultanda─č─▒'ndan ge├žmesi de ticar├« bir ├Ânem kazanm─▒┼čt─▒r. ─░shakl─▒ Anadolu Sel├žuklular─▒zaman─▒nda "Karahisar-─▒ Devle" ismiyle an─▒lan ┼čimdiki Afyonkarahisar'a ba─čl─▒ 10 kad─▒l─▒ktan birisi olan Bolvadin'e ba─čl─▒ olan bir nahiye imi┼č. S├óhipatao─čullar─▒ Beyli─či'nin h├╝k├╝m s├╝rd├╝─č├╝ bu b├Âlgeye Orta AsyaÔÇÖdan g├Â├ž eden O─čuz ve T├╝rkmen boylar─▒ yurt edinmi┼č ve kald─▒klar─▒ mezra ve k├Âylere kendi boy ve oymaklar─▒n─▒n isimleri vermi┼člerdir. Anadolu Sel├žuklu Sultan─▒ I. R├╝kneddin Mesud (Arap├žaě▒┘â┘ć ěž┘äě»┘Ő┘ć ┘ůě│ě╣┘łě»ÔÇÄRukn al-D─źn Mas'┼źd) d├Âneminde Afyonkarahisar ve ├ževresinde 300 yerle┼čim b├Âlgesi tespit edilmi┼č, T├╝rk Boylar─▒ buralara iskan edilmi┼čtir.

Sel├žuklular d├Âneminden kalan miraslar

Sel├žuklular d├Âneminden kalma bir Kervansaray, bir Cami ve bir de Hamam vard─▒r. Anadolu Sel├žuklu Mimarisinin g├╝zel ├Ârneklerinden olan ─░shakl─▒ Han─▒ 1249 (Hicr├« 647) y─▒l─▒nda Sahip Ata Fahrettin Ali taraf─▒ndan yapt─▒r─▒lm─▒┼č oldu─ču avlu ta├žkap─▒s─▒ndaki ve kapal─▒ b├Âl├╝m ta├žkap─▒s─▒ndaki yaz─▒tlardan anla┼č─▒lmaktad─▒r. Kuzeydo─ču ÔÇô g├╝neybat─▒ y├Ân├╝nde konumlanan kervansaray─▒n yak─▒n ├ževresinde g├╝neybat─▒ y├Ân├╝nde 15. yy. Osmanl─▒ D├Âneminde yapt─▒r─▒lan ├çifte Hamam[5], Cami, Karamano─člu ─░brahim Bey zaman─▒nda 1458 y─▒l─▒nda yapt─▒r─▒lm─▒┼čt─▒r. 1912 tarihinde y─▒kt─▒r─▒larak yerine ┼čimdiki Ulu Cami (├çar┼č─▒ Camii-A┼ča─č─▒ Camii) in┼ča edilmi┼čtir. Eski camiden sadece minare ile kitabesi kalm─▒┼čt─▒r[6], g├╝neyinde ise L├óleli ├çe┼čme bulunmaktad─▒r. Ulu Camii'nin cephe duvar─▒nda bulunan kitabede, (Hicr├« 863, Mil├ódi 1458) y─▒l─▒nda ve Karamano─čullar─▒ndan ─░brahim bin Mehmet bey zaman─▒nda konmu┼čtur. Yaz─▒s─▒ s├╝l├╝st├╝r[7]. "Bu cami Mehmet bin HalilMehmet bin Hamza ve ali bin ┼×eyh isimlerinde ├╝├ž ki┼či yapt─▒rm─▒┼čt─▒r." Ayr─▒ca Ulu Cami'de Ashab-─▒ Kiram ya da Eshab-─▒ Kiram'lardan al─▒nan kutsal emanetlerden olan Sakal-─▒ ┼×erif saklan─▒r. 13. y├╝zy─▒lda Anadolu'ya gelen Horasan Erenlerinden Ahmed Remzi Tahran├« (Aߪźmad Ramz─ź al-Tahran─ź veya halk dilinde Ahmed-i Remzi)'nin t├╝rbesi il├žede Ak┼čehir yolunun sol taraf─▒ndad─▒r. Di─čer erenlerden Ahi ├ľmer ├çavu┼č'tur.

Osmanl─▒ d├Ânemi

Kanuni Sultan S├╝leyman d├Âneminde M├╝himme Defterlerinde ─░shakl─▒ nahiyesine ba─čl─▒:

K├Âyler

Ak-Evl├╝, Ahi Hoca, Ak Koyunlu, Burhan, ├çelik, ├çiftlik, ├çukur, Dere├žine, Dere Hasan, Durud, Eber, Ecem, Ecem Hasanek, Elvanbeyli, Gedil, Hasenek, K─▒n─▒k, K─▒rca, K├╝├ž├╝k Hasene, MesÔÇÖud Pa┼ča, O─čuz, Salur, Ta┼čk├Âpr├╝, Yaka Hasenek (┼čimdiki Yakasenek), Yan k├Ây, Yavi ve Yaz─▒ ├çeli─či gibi k├Âylerden baz─▒lar─▒ Eber G├Âl├╝'n├╝n su seviyesinin en y├╝ksek oldu─ču d├Ânemde su alt─▒nda kalm─▒┼č, baz─▒lar─▒ terk edilmi┼č, isimleri de─či┼čmi┼č veya g├╝n├╝m├╝zde kom┼ču il├želere ba─članm─▒┼čt─▒r.

Mezralar

Yenice, Ada ├çal, Alt─▒ Ahur, Arpa ├çukuru, Ayg─▒r Ovas─▒, Ba─čra, Ba─č─▒, Benk ├ľy├╝─č├╝, Bo─čaz, Bo─čaz tatar, ├çay Aya─č─▒, ├çiftlik Viran, ├çukur A─č─▒l, Derbent Ba┼č, Dibek Kuyu, Deniz Ovas─▒, Eski K─▒┼čla, G├Âvercinlik, ─░t Burnu, Kafir Viran, Kara P─▒nar, Kas─▒m Fakih, Ka┼č Kuyusu, K─▒rk Sarn─▒├ž, K├Âpek K─▒┼člas─▒, Mamad, Obac─▒lar, Sofular, Uslu Burnu, ├ť├žkuyu, ├ť├ž├Ây├╝k, Yar─▒m Dam, Yenice Kuyu ve Ziyaret H├Ây├╝k gibi mezralardan baz─▒lar─▒ zaman i├žinde k├Ây yerle┼čim yerlerine d├Ân├╝┼čm├╝┼čt├╝r.

Ba┼čbakanl─▒k Ar┼čivi'nde mevcut bulunan ve Surre Emini taraf─▒ndan 1837 y─▒l─▒nda hac yolculu─ču esnas─▒nda, Surre-i H├╝m├óy├╗n Alay─▒'n─▒n gidi┼č ve d├Ân├╝┼čte olu┼čan yolculuk masraflar─▒n─▒n kaleme al─▒nd─▒─č─▒ bir defter[8]'de (Arap├žaě»ě▒ ┘ůě▒ěş┘ä┘ç ěąě┤┘Ä┘â┘ä┘łder merhale-i ─░shaklu) ─░shakl─▒ o d├Ânemde Hacc yolu g├╝zergah─▒ ├╝zerinde bir konaklama yeri idi. 1890 y─▒l─▒nda Friedrich Sarre ismindeki bir Alman Do─ču bilimci, Kaz─▒bilimci, Sanattarih├žisi Anadolu'yu gezmi┼č, Reise in Kleinasien ismindeki kitab─▒nda ─░shakl─▒ ismini kullanm─▒┼č, kitab─▒nda birka├ž tane ─░shakl─▒'dan resimler bulunmaktad─▒r.

Co─črafya

Sultanda─č─▒, 38┬░ 31ÔÇ▓ 52ÔÇ│ kuzey paraleli ile, 31┬░ 13ÔÇ▓ 41ÔÇ│ E do─ču meridyenin kesi┼čti─či noktada Afyon - Konya karayolunun 68.km'sinde Sultanda─člar─▒'n─▒n ete─činde kurulmu┼čtur. Sultanda─č─▒ yerle┼čim olarak Ege b├Âlgesi ile ─░├ž Anadolu b├Âlgesinin kesi┼čim noktas─▒na yak─▒n bir alandad─▒r. ├ľzg├╝n yeri, G├Âller B├Âlgesi olarak da adland─▒r─▒lan alan─▒n kuzeyinde Eber - Ak┼čehir G├Âlleri ile Bat─▒ Toroslar─▒n ─░├ž Anadolu`daki uzant─▒s─▒ olan Sultanda─č─▒'n─▒n eteklerinde yer almaktad─▒r. Kuzeyinde Bolvadin il├žesi, g├╝neyinde Isparta ili Yalva├ž il├žesi, do─čusunda Konya ili Ak┼čehir il├žesi, bat─▒s─▒nda ise ├çay il├žesi ile s─▒n─▒r kom┼čusudur.

Dere├žine kasabas─▒nda bulunan Buzluk Ma─čaras─▒ da turistlerin olduk├ža ilgisini ├žekmektedir.

Sultanda─č─▒ il├žesi 1. derece deprem b├Âlgesinde bulunmaktad─▒r. 03.02.2002 tarihinde Mw ├Âl├že─čine g├Âre 6,0 ┼čiddetinde ya┼čanan Sultanda─č─▒ - ├çay depreminde il├že, belde ve k├Âyleri ├žok a─č─▒r hasar g├Ârm├╝┼čt├╝r, ayr─▒ca Sultanda─člar─▒ boyunca 170 km. uzunlu─čunda fay ├╝zerindedir. Orta ├ça─č'larda b├Âylesi depremlerde olmu┼čtur.

─░l├ženin toplam ormanl─▒k ve fundal─▒k alan─▒ ortalama 17.817 hektard─▒r. Y├╝z├Âl├ž├╝m├╝ ise 983 km┬▓'dir. Dort Deresi Asmal─▒ mevkiindeki orman sahas─▒nda Geyik ├ťretim Merkezi bulunmaktad─▒r. Bu geyik ├╝retim merkezinde geyikler koruma alt─▒ndad─▒r

E─čitim

─░l├žede 12 ilk├Â─čretim okulu, 3 orta├Â─čretim okulu bulunmaktad─▒r. Ayr─▒ca il├žede 1 Meslek Y├╝ksekokulu olup, 643 ├Â─črenciye 4 ├Â─čretim g├Ârevlisiyle e─čitim hizmeti verilmektedir.

Merkez ve kasabalar─▒m─▒zda halk k├╝t├╝phaneleri mevcuttur.
─░l├žede 2 semt sahas─▒ ve 2 spor kul├╝b├╝ vard─▒r. ├çiftlik Kasabas─▒nda 1 hal─▒ saha bulunmaktad─▒r.

Sa─čl─▒k
─░l├žede, 50 yatakl─▒ 1 Devlet Hastahanesi, 1 Sa─čl─▒k Oca─č─▒, 1 Sa─čl─▒k Evi ve 1 Sa─čl─▒k Meslek Lisesi bulunmaktad─▒r.

─░dari Durumu
─░l├že merkez dahil 7 belde , 7 k├Ây ile 31 mahalleden olu┼čmaktad─▒r. Buna g├Âre merkez ve kasabalar─▒n mahalleleri ile k├Âylerin adlar─▒ ┼čunlard─▒r.

Mahalleler
Sultanda─č─▒ Merkez ─░l├že Mahalleleri: a. ├çavu┼č Mahallesi b. Kayran Mahallesi c. Pazaralt─▒ Mahallesi d. Sel├žuk Mahallesi e. Y─▒ld─▒r─▒m Mahallesi f. Gazi Mahallesi

Beldeler
Dere├žine Kasabas─▒:
a. Camikebir Mahallesi b. Ortamescid Mahallesi c. Hac─▒bostan Mahallesi d. Kavakl─▒ Mahallesi e. Karaman Mahallesi f. Kemal Mahallesi

Karap─▒nar Kasabas─▒:
a. Cumhuriyet Mahallesi b. ─░n├Ân├╝ Mahallesi c. Sel├žuk Mahallesi

├ť├žkuyu Kasabas─▒:
a. ├ç─▒narl─▒ Mahallesi b. P─▒narl─▒ Mahallesi c. Ye┼čilyurt Mahallesi

Yakasenek Kasabas─▒:
a. ─░mam Aziz Mahallesi c. Ulup─▒nar Mahallesi b. Ortamescid Mahallesi d. Yeni Mahalle

Ye┼čil├žiftlik Kasabas─▒:
a. Akp─▒nar Mahallesi b. A┼ča─č─▒ Mahalle c. S─▒ra Mahalle d. Tepeba┼č─▒ Mahallesi e. Y─▒ld─▒z Mahallesi f. Yukar─▒ Mahalle

K─▒rca Kasabas─▒:
a. Bah├želievler Mahallesi b. Hisar Mahallesi c. ├ça─člayan Mahallesi

K├Âyler

Akbaba
├çam├Âz├╝
Çukurcak
Do─čanc─▒k
Karak─▒┼čla
Ta┼čk├Âpr├╝
Yenikaraba─č

Ekonomi

Sultanda─člar─▒n─▒n etekleri ile demiryolu ve Ak┼čehir G├Âl├╝ aras─▒nda kalan sulanabilir alanlar─▒nda meyvecilik, il├ženin di─čer b├Âl├╝mlerinde ise hububat ve hayvanc─▒l─▒k yap─▒lmaktad─▒r. Sanayi ve el sanatlar─▒ pek geli┼čmemi┼čtir, il├žemizin kuzeyinde bulunan da─čl─▒k ve k─▒rsal alandaki halk─▒n ge├žim kayna─č─▒ ├žok zor sartlarda yap─▒lan kuru tar─▒m ve hayvanc─▒l─▒─ča dayanmaktad─▒r (G├Â├ž olay─▒n─▒n en h─▒zl─▒ oldu─ču yerle┼čim birimleride bu alanlardad─▒r).

─░l├ženin sulanabilir arazileri ├╝zerinde ise meyvecilik ├Ânde gelmektedir. Kiraz, Vi┼čne, Elma ├╝retimi il├že ekonomisinin temelini olu┼čturmaktad─▒r. Kiraz ├╝retiminin %80'i ihracata gitmekte olup, elma ve vi┼čne daha ziyade i├ž piyasaya s├╝r├╝lmekte, kalan k─▒sm─▒ da il├žede bulunan Morello meyve suyu ve konservecilik fabrikalar─▒nda de─čerlerdirilmektedir. D├╝nyan─▒n en g├╝zel ve en kaliteli Napolyon (ziraat900) kiraz─▒, Fransa, Hollanda, ─░ngiltere, Almanya ve Bel├žika'ya ihra├ž edilmektedir. Ayr─▒ca Yurtd─▒┼č─▒ sermayeli Karl K├╝hne KG (GmbH & Co.) Sirke Fabrikas─▒ mevcuttur.

Ekilebilir arazi 18.260, nadasa b─▒rak─▒lan 12.630, meyvelikler 33.156, sebzelik arazi ise 22 hektard─▒r. Buna ba─č sahas─▒ da eklenince tar─▒ma elveri┼čli arazi toplam─▒ 35.579 hektard─▒r. ├çay─▒r ve mera alan─▒ 14.967, tar─▒m d─▒┼č─▒ arazi 7.477 hektard─▒r.

─░l├žede meyvecili─čin yan─▒nda daha ├žok bu─čday, arpa, mercimek, fasulye, ha┼čha┼č, nohut ve kimyon ├╝retimi yap─▒lmaktad─▒r. Hayvanc─▒l─▒k olarak koyun, k─▒l ke├žisi, s─▒─č─▒r, tavuk ve ar─▒c─▒l─▒k yap─▒lmaktad─▒r.

 

Tags: #Akbaba #├çam├Âz├╝ #├çukurcak #Do─čanc─▒k #Karak─▒┼čla #Sultanda─č─▒ #Ta┼čk├Âpr├╝ #Yenikaraba─č

Leave a reply "Sultanda─č─▒ Tarih├že"

Author: 
    author
    No related post!